Eigenaarschap begint in het managementteam

Eigenaarschap begint in het managementteam

In het kort

Eigenaarschap in teams is geen eigenschap van losse medewerkers. Het is een patroon in de samenwerking. Dat patroon begint vaak een verdieping hoger: in het MT. In deze blogserie volg je een MT-coachtraject van dichtbij, aan de hand van de zes stappen van Firijn. Ter inspiratie, zodat jij jouw eigen team stap voor stap kunt helpen nieuw gedrag te ontwikkelen.

Deze eerste blog begint bij een simpele vraag met grote gevolgen: bij welk team hoor je eigenlijk?

De vraag van het MT

Een technische organisatie moet efficiënter en productiever werken om te kunnen voldoen aan de vraag. Dat lukt alleen als teams meer dan ze gewend zijn zelf problemen en kansen signaleren, ook in de samenwerking met externe aannemers, en samen problemen oplossen. Van oudsher is men gewend dat vooral teammanagers de problemen oplossen binnen en tussen de teams.

Aan Firijn wordt gevraagd het MT van één van de vestigingen te helpen deze cultuuromslag in hun teams makkelijker te realiseren. Hun leidinggevende ziet dat de verandering in gedrag en cultuur niet loopt zoals gehoopt. Dat start wat hem betreft in het MT zelf. In zijn ogen trekt het MT nog onvoldoende als team op en legt nog te veel op het bord van hun leidinggevende. Zijn vraag aan ons: help het MT om in eigenaarschap en aanspreekcultuur een paar stappen vooruit te lopen op de teams.

Dat laatste is de kern van dit traject. Een MT dat zelf niet als team functioneert, kan dat van zijn teams ook niet verwachten.

De olifant op tafel

“Kijk eens rond. Welke vragen roept dit plaatje op?” vraag ik de teammanagers.

Op de grond liggen twee vloerankers. Het ene staat voor het MT, met de samenwerkingsopdracht die ze eerder overeenkwamen. Het andere staat voor het team waaraan ze leidinggeven. Ik vroeg hen te gaan staan waar ze zich het meest loyaal aan voelen. De meesten staan bij het MT. Roeland, de jongste, staat er precies tussenin. Menno staat het dichtst bij het team waaraan hij leidinggeeft.

Opstelling met twee vloerankers: de meeste teammanagers staan bij het MT, Roeland staat ertussenin en Menno staat bij het team waaraan hij leidinggeeft

Hij krijgt, niet verrassend, de eerste vraag. “Menno, wat maakt dat je zo ver van het MT afstaat, zelfs nadat je commitment gaf op onze samenwerkingsopdracht?” vraagt Samir.

“Heb je een vraag, Samir, of wil je eigenlijk feedback geven?” check ik.

“Klinkt als feedback,” zegt Menno.

“Hmm, ja, dat klopt misschien wel,” zegt Samir. “Ik kan je plek wel plaatsen, want die zie ik je in de praktijk ook pakken. Ik heb het idee dat je niet echt instapt in dit team. Zelfs nu nog niet. En dat begint me te irriteren.”

Ik kijk rond en zie een paar mensen schoorvoetend meeknikken. De spanning in de ruimte stijgt.

De olifant is op tafel.

Ik haal bewust adem en zak een beetje door mijn knieën. Zo verdraag ik de spanning beter. Dan kijk ik naar de leidinggevende van deze managers. Na de eerste dag maakten we samen een wandeling. Ik vroeg hem meer op zijn handen te zitten, minder slimme vragen te stellen en niet de redder te zijn op spannende momenten. Dit MT wil groeien in eigenaarschap. Dan helpt het niet als hun leidinggevende steeds een matras neerlegt.

Wat vooraf ging aan dit moment en hoe het hierna verder gaat? Je leest het in de komende blogs, waarin we je meenemen in hoe we de zes stappen doorliepen met dit managementteam.

Elke MT-coaching start voor ons met deze vragen:

  1. Wat is jullie opdracht?
  2. Wat is jullie samenwerkingsopdracht, oftewel welk deel van de opdracht hebben jullie in samenwerking op te pakken?
  3. Wat beschouw je als je kernteam? Waar ligt je loyaliteit? En welke gevolgen heeft dit?

Waarom begint eigenaarschap bij loyaliteit?

Een teammanager geeft leiding aan een team, maar is daar geen lid van. Zijn team is het MT. Toch zien wij in de praktijk dat de meeste managers zich het meest verbonden voelen met het team waaraan ze leidinggeven. Daar zitten ze dagelijks, daar halen ze hun erkenning, daar voelen ze zich verantwoordelijk. Dat is de loyaliteitsparadox: je bent het meest loyaal aan het team waar je geen lid van bent, en het minst aan het team waar je wél lid van bent.

De gevolgen zijn groot. In het MT gedraag je je als afgevaardigde van je team. Je brengt je perspectief in, verdedigt je belangen. De kans is groot dat je je daardoor onvoldoende eigenaar van het geheel toont. En in het team waaraan je leidinggeeft, sta je als leidinggevende toch altijd een beetje buiten de groep. Zo ben je nergens echt lid. Het MT kan dan niet het voorbeeld geven van het eigenaarschap dat het van de teams vraagt.

De simpele opstelling uit het voorbeeld maakte in een paar minuten zichtbaar wat in dit team al twee jaar in de onderstroom speelde.

Wat zijn de zes stappen van Firijn?

Om hardnekkige patronen in teams blijvend te veranderen, werken wij met teams vanuit een kader van zes stappen:

  1. De bovenstroom op orde: maak helder wat je samen te doen hebt, wat je van ieders rol mag verwachten en welk gedrag daarbij hoort. De drie vragen die we eerder noemden, horen hier ook bij.
  2. Overeenstemming over de huidige situatie: samen zien welke patronen er in het hier-en-nu spelen en het effect van die patronen op de gezamenlijke opdracht (uit stap 1).
  3. Focus: starten met één verbeterpunt en een eerste kleine, haalbare stap om zo de kans op het succesvol en blijvend ontwikkelen van het gewenste gedrag te vergroten.
  4. Belemmeringen wegnemen: onder ogen zien wat de verandering kost en bereidheid voelen om dat aan te gaan, ook wanneer het spannend wordt.
  5. Iedereen verantwoordelijk maken: wat ieder vanuit zijn eigen rol bijdraagt aan de gewenste ontwikkeling.
  6. Onderhouden: zorgen dat het nieuwe gedrag blijft.

Het is geen recept dat je van boven naar beneden afwerkt. Vooral stap 1 en 2 lopen in de praktijk voortdurend door elkaar. Dit MT had zijn samenwerkingsopdracht net op papier (stap 1). De opstelling liet zien wat dat commitment in de praktijk waard was (stap 2). Pas daarna kreeg de opdracht echt betekenis. Wat je nooit doet: stappen overslaan. Dan valt een team vrijwel zeker terug in oud gedrag.

Hoe zag en ziet dit traject eruit?

We zitten er nog middenin. We wisselen teamcoaching en training af. In de teamcoaching versterkt het MT zichzelf, vooral op het gebied van eigenaarschap. In de training leren de managers welke groepsgerichte interventies ze kunnen doen in de teams waaraan ze leidinggeven, zodat teamleden elkaar meer aanspreken en minder op hun manager leunen. Voor en na elke bijeenkomst bespreek ik met hun leidinggevende zijn rol. Hij krijgt feedback en legt zijn dilemma’s voor. Zo landt het traject waar het moet landen: in de dagelijkse praktijk.

Elk blog staat in het teken van één van de zes stappen. In het volgende blog lees je wat voorafging aan die olifant die op tafel kwam. We staan dan verder stil bij stap 1, de bovenstroom op orde.

Om mee te nemen. Als je jouw MT morgen tussen de twee vloerankers zet, waar staat iedereen dan denk je? En waar sta jij?

Benieuwd hoe zo’n traject er voor jouw MT uit kan zien? Lees meer over MT-coaching door Firijn →

Veelgestelde vragen over eigenaarschap in teams

Wat is eigenaarschap in een team?

Eigenaarschap betekent dat teamleden zich samen verantwoordelijk voelen voor het resultaat, en daar ook naar handelen: signaleren, aanspreken, oplossen. Het is geen eigenschap van individuen maar een patroon in de samenwerking.

Wat is de loyaliteitsparadox?

Managers voelen zich vaak het meest loyaal aan het team waaraan ze leidinggeven, terwijl ze daar geen lid van zijn. Hun eigenlijke team is het MT. Wie het MT als tweede keus behandelt, gedraagt zich daar als afgevaardigde en draagt geen eigenaarschap voor de gezamenlijke opgave.

Wat zijn de zes stappen van Firijn?

Een methodiek om hardnekkige patronen in teams te veranderen: de bovenstroom op orde, overeenstemming over de huidige situatie, focus, belemmeringen wegnemen, iedereen verantwoordelijk maken en onderhouden.

Over Firijn

Firijn ontgrendelt de kracht van groepen.

Er zit zoveel meer in een soepel werkend team. Meer plezier, meer inzet, meer commitment, meer snelheid en vooral: meer resultaat. In omzet, in klanttevredenheid, in prestaties, in efficiency, in kwaliteit. Om dat er uit te halen, moet je soms wél stevig ingrijpen. En dan heb je aan ons een goeie.

In alles wat we doen nemen we de groep als geheel als uitgangspunt – niet het individu. Omdat we geloven dat échte verandering, verandering die blijft, alleen in de onderlinge dynamiek kan plaatsvinden. Het is de interactie die teams kan bouwen en breken.

Firijn coacht teams of helpt jou om teams te coachen.

Ben je geïnteresseerd geraakt? Aarzel in dat geval niet om contact met ons op te nemen. Wij zijn er voor jou, en voor je team(s).

Matrasmanagement doorbreken: zes stappen om positie te nemen

Matrasmanagement doorbreken: zes stappen om positie te nemen

Deel 3 van 3 in onze blogreeks over matrasmanagement. In deze reeks laten we je ervaren wat wij verstaan onder matrasmanagement, hoe je het herkent en wat het alternatief is.

In het kort

  • Matrasmanagement doorbreek je niet door harder te worden. Wel door eerder, duidelijker en consequenter te zijn.
  • Bazig doen is positie nemen: helder zijn over wat je ziet, wat je verwacht en wat er gebeurt als het niet verandert.
  • De stap die het vaakst wordt overgeslagen: de matrassen ook echt weghalen, zodat het team stopt met compenseren.
  • Reken erop dat het eerst spannender wordt voordat het beter wordt. Dat is geen teken dat je het fout doet.
  • Helderheid is een vorm van respect, ook voor het teamlid in kwestie.

In deel 1 zagen we wat matrasmanagement is: een leidinggevende die rond één medewerker alles zachtjes laat opvangen. In deel 2 zagen we wat het kost: collega’s die afhaken, een team dat zich rond het probleem organiseert en een leidinggevende wiens gezag slijt.

Blijft de vraag: hoe haal je die matrassen weg?

Bazig doen: positie nemen zonder hard te worden

Bazig doen klinkt als iets wat je niet wilt. Het roept beelden op van commanderen en geen tegenspraak dulden. Dat bedoelen we niet. Bazig doen is positie nemen. Duidelijk zijn over wat je ziet, wat je verwacht en wat er gebeurt als het niet verandert. Dat is niet hard. Dat is helder. En helderheid is een vorm van respect.

Zes stappen om matrasmanagement te doorbreken

Hoe spreek je een medewerker aan die inhoudelijk goed is, maar wiens gedrag schuurt? Zo pak je het aan.

1. Benoem het eerder dan prettig voelt

Vuistregel: zie je hetzelfde gedrag voor de derde keer, dan is er sprake van een patroon. Bespreek het dan. Niet na de vijfde keer, niet bij het jaargesprek.

2. Scheid waardering van verwachting

Zeg: “Je contact met klanten is sterk. En je rapportages komen structureel te laat. Allebei waar.” Vermijd de feedbacksandwich. Mensen proeven alleen het brood.

3. Wees concreet: gedrag, effect, verwachting

Bijvoorbeeld: “De afgelopen drie maanden kwam je rapportage vier keer na de deadline. Het gevolg is dat Joost avonden werkt om het op te vangen en dat ik richting de directie niet kan leveren. Ik verwacht dat de volgende rapportage op de 15e bij mij ligt. Lukt dat niet, dan hoor ik dat uiterlijk de 10e van je.”

Geen interpretaties over karakter of motivatie. Wel feiten, gevolgen en een heldere afspraak. Een coachend gesprek heb je als het goed is in de gesprekken hiervoor al gehad. Zodra het een patroon is, is het eerst tijd voor je managementpet.

4. Haal de matrassen ook echt weg

Dit is de stap die het vaakst wordt overgeslagen, terwijl hij systemisch het meest doet. Zeg tegen Joost dat hij stopt met repareren. Laat de deadline staan. Als het systeem blijft compenseren, verandert er niets, hoe goed jouw gesprek ook was. Zolang de snelle oplossing beschikbaar blijft, is er geen reden om de fundamentele oplossing te kiezen. Ben je bang dat jouw medewerker naar jouw leidinggevende stapt en jouw leidinggevende het verhaal weer opnieuw begint? Contracteer dan van te voren met hem of haar op een gezamenlijke aanpak.

5. Maak het een teamzaak waar het kan

Niet door iemand publiekelijk aan te spreken, wel door met het hele team afspraken te maken. “Wat verwachten we van elkaar als het gaat om deadlines? En wat doen we als iemand die niet haalt? Hoe vinden jullie dat het nu gaat? Wat doen jullie doorgaans als afspraken niet worden nagekomen? Welke feedback hebben jullie voor elkaar?” Zo bouw je aan een aanspreekcultuur waarin het niet alleen van jou afhangt.

6. Verduur de spanning

Reken erop dat het eerst spannender wordt voordat het beter wordt. Irritatie, verdriet, “ik voel me niet gesteund door jou”. Systemen verzetten zich tegen verandering, ook gezonde verandering. Dit is het moment waarop veel leidinggevenden de matrassen weer stilletjes terugleggen. Doe dat niet. Blijf vriendelijk, blijf beschikbaar en blijf bij je verwachting.

Tot slot

Matrassen leggen voelt als zorgen. Maar echte zorg voor je team betekent soms dat je iemand laat voelen dat de vloer hard is. Niet om te straffen, wel om te laten zien waar de grens ligt. Voor die ene medewerker. En voor iedereen die al die tijd heeft staan kijken.

Wil je leren positie te nemen zonder je relatie op te blazen? In ons programma Bazig doen krijg je praktische handvatten én verdiep je de verschillende lagen van bazig doen, zodat je voortaan positie neemt op een manier die helemaal klopt met wie jij in essentie bent.

 

Bronnen

  • Edmondson, A.C. (2019). The Fearless Organization. Wiley.
  • Senge, P.M. (1990). The Fifth Discipline. Doubleday.

Over Firijn

Firijn ontgrendelt de kracht van groepen.

Er zit zoveel meer in een soepel werkend team. Meer plezier, meer inzet, meer commitment, meer snelheid en vooral: meer resultaat. In omzet, in klanttevredenheid, in prestaties, in efficiency, in kwaliteit. Om dat er uit te halen, moet je soms wél stevig ingrijpen. En dan heb je aan ons een goeie.

In alles wat we doen nemen we de groep als geheel als uitgangspunt – niet het individu. Omdat we geloven dat échte verandering, verandering die blijft, alleen in de onderlinge dynamiek kan plaatsvinden. Het is de interactie die teams kan bouwen en breken.

Firijn coacht teams of helpt jou om teams te coachen.

Ben je geïnteresseerd geraakt? Aarzel in dat geval niet om contact met ons op te nemen. Wij zijn er voor jou, en voor je team(s).

De kosten van matrasmanagement

De kosten van matrasmanagement

Deel 2 van 3 in onze blogreeks over matrasmanagement. In deze reeks laten we je ervaren wat wij verstaan onder matrasmanagement, hoe je het herkent en wat het alternatief is.

In het kort

  • Matrasmanagement voelt als zorg voor één teamlid, maar de rekening komt bij de rest van het team terecht: extra werk, minder inzet, minder vertrouwen.
  • Ook jij krijgt de rekening gepresenteerd: je gezag slijt, want je team trekt conclusies over jou, niet over dat ene teamlid.
  • Psychologisch onderzoek (equity-theorie, bad apples, psychologische veiligheid) laat zien dat dit voorspelbaar is.
  • Systemisch bekeken is het teamlid niet het probleem. Het patroon is het probleem, en jij maakt er deel van uit.
  • Wie de klap steeds opvangt, neemt het probleem over.

In deel 1 over matrasmanagement maakten we kennis met Marieke. Inhoudelijk is ze ijzersterk, maar haar rapportages komen te laat, ze zucht voortdurend in het overleg en ze is onbereikbaar als het spannend wordt. Haar leidinggevende vangt het op: door met deadlines te schuiven, Joost bij te laten springen en richting de directie relativeert ze het met ‘ze functioneert verder zo goed’.

Dat heet matrasmanagement. En het lijkt makkelijk. Dat is het niet. In deel 2 zetten we de kosten op een rij.

Wat kost matrasmanagement het team?

Je team ziet en voelt alles dat uit balans is, vaak zonder zich daarvan bewust te zijn. Wat gebeurt er bijvoorbeeld vaak in teams waarin één of meer mensen al langere tijd ruimte kregen voor gedrag dat je eigenlijk niet moet willen?

Waarom haken juist goede collega’s af? Volgens de equity-theorie, inmiddels breed onderbouwd (Colquitt e.a., 2013; Breza e.a., 2018), vergelijken mensen voortdurend wat ze geven en krijgen met wat anderen geven en krijgen. Als Joost Mariekes werk repareert en Marieke dezelfde waardering krijgt, voelt Joost dat het niet klopt. Hij herstelt het evenwicht. Niet door harder te werken. Door minder te doen.

Hoe kan één persoon het hele team kleuren? Onderzoek naar zogeheten bad apples (Felps, Mitchell & Byington, 2006) laat zien dat één teamlid dat structureel inzet achterhoudt of negatief gedrag vertoont een onevenredig groot effect heeft op de rest. Het effect is het sterkst wanneer teamleden zelf geen invloed hebben op de situatie. Dan trekken ze zich terug, nemen afstand en verliezen vertrouwen in elkaar. Lees: als jij niet ingrijpt, haken zij af.

Psychologische veiligheid wordt comfort voor één. Amy Edmondson maakt een helder onderscheid. Veel psychologische veiligheid met lage verwachtingen levert geen leerteam op, maar een comfortzone. Wat matrasmanagement doet is nog vreemder: het maakt het veilig voor één persoon en onveilig voor de rest. Wie durft nog te zeggen dat iets niet werkt, als de leidinggevende het zelf steeds toedekt?

Het echte gesprek verhuist naar de koffieautomaat. Wat in het overleg niet besproken wordt, wordt daarbuiten dubbel zo vaak besproken. Waarbij jij steeds vaker onderwerp van gesprek wordt.

Wat kost matrasmanagement jou?

Gezag krijg je niet bij je aanstelling. Je krijgt het, elke dag opnieuw, van je team. En teams testen dat gezag voortdurend, meestal onbedoeld. Elke keer dat er iets schuurt, kijken ze naar jou. Wat doet zij hiermee?

Volgen is voorwaardelijk. Een team volgt je zolang het ziet dat je doet wat nodig is voor het team. Als je zichtbaar wegkijkt bij Marieke, trekt het team daar een conclusie uit. Niet over Marieke. Over jou.

Aan wat of wie ben je loyaal?

Door vooral loyaal te zijn aan één medewerker, ben je dat niet aan de rest en aan de organisatie. En eerlijk gezegd hoe loyaal is het als je Marieke de feedback onthoudt die ze nodig heeft om bij te sturen, terwijl ondertussen haar reputatie in het team afbrokkelt. Ze is nu de laatste die het hoort. Dat is geen bescherming. Dat is haar in een val laten lopen die iedereen aan ziet komen behalve zijzelf.

Systemisch bekeken: wie draagt hier eigenlijk wat?

Wie systemisch kijkt, ziet dat Marieke niet ‘het probleem’ is. Het patroon is het probleem. En jij en het team maken daar deel van uit.

Shifting the burden: hoe de snelle oplossing het probleem vastzet

Peter Senge beschrijft in The Fifth Discipline het systeemarchetype shifting the burden. Er is een probleem. Er is een snelle oplossing die het symptoom wegneemt (Joost springt bij) en een fundamentele oplossing die meer kost (het echte gesprek). Hoe vaker de snelle oplossing wordt gekozen, hoe minder druk er is om de fundamentele oplossing aan te gaan. Erger nog: het vermogen om die fundamentele oplossing te kiezen neemt af. Joost wordt de vaste reparateur. Het team organiseert zich rond het probleem heen. De matrassen worden onderdeel van de inrichting.

Geven en nemen uit balans

Vanuit systemisch perspectief kijken we ook naar de balans in geven en nemen in een systeem (in dit geval het team). Als die in een team structureel scheefligt, gaat het systeem compenseren. Vaak op plekken waar je het niet verwacht: een felle discussie over iets kleins, een sterke kracht die ‘zomaar’ vertrekt, een teamdag waar de energie uit lijkt te lopen.

Voor wie liggen die matrassen er vooral?

En dan nog een eerlijke vraag aan jezelf. De matrassen liggen er vaak niet alleen voor Marieke maar ook voor jezelf. Ze beschermen je tegen het ongemak van het lastige gesprek, tegen haar reactie, tegen het risico dat ze vertrekt en jij met een gat blijft zitten. Dat is menselijk. Maar het helpt om het te zien. Of ze beschermen je tegen gedoe in de organisatie: de HR adviseur en jouw leidinggevenden fluiten je steeds terug als je stevig wilt optreden. Dan liggen de matrassen er ook voor hen.

Matrasmanagement verschuift de last. Van de medewerker naar haar collega’s, van het gesprek naar de koffieautomaat en uiteindelijk van het probleem naar jouw gezag. Hoe je dat patroon doorbreekt zonder hard te worden, lees je in deel 3: Matrasmanagement doorbreken: zes stappen om positie te nemen.

Speelt dit patroon ook bij jullie?

In juli start ons programma Bazig doen, waarin je niet alleen leert bewuster en steviger positie te némen maar ook om deze makkelijker te krijgen.

In onze MT-coaching kijken we samen naar parallelle patronen: wat doen jullie in jullie eigen team en wat doet dat met de teams eronder?

 

Bronnen

  • Breza, E., Kaur, S., & Shamdasani, Y. (2018). The morale effects of pay inequality. The Quarterly Journal of Economics, 133(2), 611–663.
  • Colquitt, J.A., Scott, B.A., Rodell, J.B., Long, D.M., Zapata, C.P., Conlon, D.E., & Wesson, M.J. (2013). Justice at the millennium, a decade later: A meta-analytic test of social exchange and affect-based perspectives. Journal of Applied Psychology, 98(2), 199–236.
  • Edmondson, A.C. (2019). The Fearless Organization. Wiley.
  • Felps, W., Mitchell, T.R., & Byington, E. (2006). How, when, and why bad apples spoil the barrel: Negative group members and dysfunctional groups. Research in Organizational Behavior, 27, 175–222.
  • Senge, P.M. (1990). The Fifth Discipline. Doubleday.

Over Firijn

Firijn ontgrendelt de kracht van groepen.

Er zit zoveel meer in een soepel werkend team. Meer plezier, meer inzet, meer commitment, meer snelheid en vooral: meer resultaat. In omzet, in klanttevredenheid, in prestaties, in efficiency, in kwaliteit. Om dat er uit te halen, moet je soms wél stevig ingrijpen. En dan heb je aan ons een goeie.

In alles wat we doen nemen we de groep als geheel als uitgangspunt – niet het individu. Omdat we geloven dat échte verandering, verandering die blijft, alleen in de onderlinge dynamiek kan plaatsvinden. Het is de interactie die teams kan bouwen en breken.

Firijn coacht teams of helpt jou om teams te coachen.

Ben je geïnteresseerd geraakt? Aarzel in dat geval niet om contact met ons op te nemen. Wij zijn er voor jou, en voor je team(s).

Matrasmanagement: wat het is en hoe je het herkent

Matrasmanagement: wat het is en hoe je het herkent

Deel 1 van 3 in onze blogreeks over matrasmanagement. In deze reeks laten we je ervaren wat wij verstaan onder matrasmanagement, hoe je het herkent en wat het alternatief is.

In het kort

  • Matrasmanagement is wat er gebeurt als je als leidinggevende rond één of meer medewerkers alles zachtjes laat opvangen, zodat die medewerkers nooit de harde vloer voelen.
  • De zin die het in stand houdt: ‘Maar ze functioneert verder zo goed.’
  • Je doet dit waarschijnlijk niet uit onverschilligheid, maar uit goede bedoelingen. Daarom is het zo hardnekkig.
  • De drie meest voorkomende vormen: te lief, te voorzichtig of te laat.
  • Met de zelftest onderaan zie je in één minuut of jij matrassen aan het leggen bent.

Herken je dit? Je hebt een medewerker. Laten we haar Marieke noemen. Inhoudelijk ijzersterk. Klanten lopen met haar weg en ze weet dingen die verder niemand in het team weet. Alleen: haar rapportages komen steevast te laat. Teamafspraken lijken voor haar eerder suggesties dan afspraken. Bij het teamoverleg schuift ze steeds vaker niet aan, en als ze er wél is, zucht ze hoorbaar zodra een collega een voorstel doet.

Wat doe jij? Je wilt haar wel aanspreken, maar ondertussen geef je haar deadlines wat meer lucht. Je vraagt haar collega Joost of hij ‘even’ mee wil kijken met die rapportage. Tegen een collega die zich aan Marieke ergert, zeg je dat zij het nu wat zwaar heeft. En als jouw eigen leidinggevende vraagt hoe het gaat, zeg je: ‘Ze functioneert verder zo goed.’

Gefeliciteerd. Je doet aan matrasmanagement.

Die term hebben we overigens niet zelf bedacht. Hij viel tijdens een teamcoaching van een directieteam en we vonden hem meteen megaherkenbaar.

Wat is matrasmanagement?

Matrasmanagement is leidinggeven door op allerlei plekken matrassen neer te leggen. Waar een medewerker dreigt te vallen, ligt al iets zachts klaar. Een collega die bijspringt. Een deadline die stilletjes opschuift. Een gesprek dat ‘binnenkort’ gevoerd gaat worden. Alles om te voorkomen dat de klap voor de medewerker te hard aankomt.

Bij matrasmanagement vermijd je niet alleen het conflict, je organiseert er vaak omheen: werk wordt herverdeeld en afspraken worden opgerekt. Dat gaat meestal zo geleidelijk dat jij en je collega’s het de normaalste zaak van de wereld zijn gaan vinden. Het probleem lijkt opgelost, terwijl het zich alleen verplaatst.

Waarom matrasmanagement voelt als goed leiderschap

Matrasmanagement doe je bijna nooit uit onverschilligheid. Je hebt juist goede bedoelingen. Je wilt loyaal zijn, je hebt compassie met iemands situatie en je waardeert wat iemand wél goed doet. Bovendien: de trein moet door, die deadline moet alsnog gehaald worden. En je hebt ook nog andere mensen om rekening mee te houden. Precies daarom is het zo hardnekkig. Het voelt alsof je goed bezig bent als leidinggevende.

Daar komt bij dat je de prijs van het directe gesprek onmiddellijk voelt, terwijl de prijs van matrasmanagement langzaam en onzichtbaar oploopt. Elke dag dat je het gesprek uitstelt, voelt als een dag zonder gedoe. Totdat het gedoe zich in één keer aandient en midden in je gezicht ontploft.

Te lief, te voorzichtig, te laat: drie vormen van conflictvermijdend leidinggeven

Matrasmanagement zien wij vaak in drie vormen. Meestal heb je een favoriet, maar je kunt ook wisselen.

1. Te lief

Je verpakt je boodschap zo zacht dat hij niet meer aankomt. ‘Misschien is het een idee om iets eerder te beginnen met die rapportage?’ Terwijl de deadline allang verstreken is. Het stoplicht staat al een tijdje op rood en jij noemt het oranje.

Kim Scott noemt dit ruinous empathy: zoveel zorg voor iemands gevoel dat je diegene precies de informatie onthoudt die nodig is om te kunnen veranderen. Aardig bedoeld. Maar helemaal niet aardig in effect. En zeker niet aardig voor de persoon in kwestie.

2. Te voorzichtig

Je wacht op meer bewijs. Nog één voorbeeld. Het juiste moment. Na de vakantie. Als de reorganisatie achter de rug is.

De sociale psychologie heeft hier een naam voor: het MUM-effect (Rosen & Tesser, 1970). Mensen houden minder prettig nieuws liever voor zich, ook als de ontvanger er juist baat bij heeft. Niemand wil de brenger van slecht nieuws zijn. Ook leidinggevenden niet. Sterker nog: hoe beter de onderlinge relatie, hoe groter de neiging om te zwijgen.

3. Te laat

Je grijpt pas in als het team al klaar met haar is, als er een klacht ligt of als er een collega vertrekt die je niet had willen missen. Dan wordt het gesprek dat een kleine bijsturing had kunnen zijn ineens een dossier. En de medewerker voelt zich overvallen, vaak terecht: ‘Waarom heb je dit nooit eerder gezegd?’

Te laat ingrijpen is de optelsom van de eerste twee. Wie lang lief en voorzichtig is, staat op een dag met de rug tegen de muur.

Zelftest: doe jij aan matrasmanagement?

Herken je drie of meer van deze uitspraken? Dan is het tijd om eens rond te kijken op de vloer.

  • Ik zeg weleens ‘ze functioneert verder zo goed’ of iets vergelijkbaars.
  • Ik vind het goed dat een of meer collega’s structureel werk van een teamgenoot opvangen.
  • Ik voer een lastig gesprek vaker in mijn hoofd dan in het echt.
  • Ik pas mijn boodschap aan op degene die ik spreek, niet op wat er gezegd moet worden.
  • Teamleden komen bij mij klagen over een collega, maar zeggen het niet tegen die collega zelf.
  • Ik wacht liever op ‘het juiste moment’.
  • Als ik eerlijk ben, ben ik vooral bang voor wat er gebeurt als ik het wél zeg.
  • Ik ben bang dat mijn organisatie me niet steunt als ik het gesprek wél aanga. Het gedrag van deze medewerker gaat al veel langer terug en niemand greep ooit in.

Tot slot: wie betaalt de rekening?

Matrasmanagement herken je vaak niet aan wat je doet, maar juist aan wat je níet doet. Het gesprek dat steeds net niet plaatsvindt. Of het gesprek dat wél plaatsvindt, maar met de handrem erop: je stelt vooral coachende vragen (‘Hoe kijk jij daar zelf naar?’) en benoemt nergens hard en duidelijk wat er anders moet. De vraag is dus niet of je een aardige leidinggevende bent. De vraag is wie de rekening van die aardigheid betaalt.

Daarover gaat deel 2: De kosten van matrasmanagement. In deel 3: Matrasmanagement doorbreken: zes stappen om positie te nemen lees je hoe je de matrassen weghaalt.

Klaar om de matrassen weg te halen? Volg Bazig doen

Volgende editie: 7, 8 en 9 juli 2027. Bekijk het programma en schrijf je in →

Veelgestelde vragen over matrasmanagement

Wat is matrasmanagement?

Matrasmanagement is een vorm van conflictvermijdend leidinggeven waarbij je als leidinggevende de gevolgen van het gedrag van een medewerker steeds zacht laat opvangen: door collega’s, door opgeschoven deadlines of door uitgestelde gesprekken. De medewerker voelt daardoor nooit de harde vloer.

Hoe herken je matrasmanagement?

Aan drie vormen: te lief (je boodschap komt niet aan), te voorzichtig (je wacht op het juiste moment) en te laat (je grijpt pas in als het al escaleert). Een klassiek signaal is de zin ‘Ze functioneert verder zo goed.’

Waarom is matrasmanagement een probleem?

Omdat het probleem niet verdwijnt, maar zich verplaatst: naar collega’s die werk opvangen, naar het team dat afhaakt en uiteindelijk naar jouw gezag als leidinggevende. En de medewerker zelf mist de informatie die nodig is om te veranderen.

Over Firijn

Firijn ontgrendelt de kracht van groepen.

Er zit zoveel meer in een soepel werkend team. Meer plezier, meer inzet, meer commitment, meer snelheid en vooral: meer resultaat. In omzet, in klanttevredenheid, in prestaties, in efficiency, in kwaliteit. Om dat er uit te halen, moet je soms wél stevig ingrijpen. En dan heb je aan ons een goeie.

In alles wat we doen nemen we de groep als geheel als uitgangspunt – niet het individu. Omdat we geloven dat échte verandering, verandering die blijft, alleen in de onderlinge dynamiek kan plaatsvinden. Het is de interactie die teams kan bouwen en breken.

Firijn coacht teams of helpt jou om teams te coachen.

Ben je geïnteresseerd geraakt? Aarzel in dat geval niet om contact met ons op te nemen. Wij zijn er voor jou, en voor je team(s).

Het contract dat niemand tekende

Het contract dat niemand tekende

“Dat lukt ons écht niet. Het is al zo druk!” Een manager vertelde ons dat dit de ultieme triggerzin is voor haar. Het team hoeft hem maar uit te spreken en zij voelt dat ze volledig aan gaat. Misschien herken je dat wel en heb je zo je eigen triggers waarvan je heel hard gaat werken.

Je hebt als leidinggevende nooit met je team afgesproken dat jij allerlei problemen oplost als het drukker wordt. Niemand heeft dat ooit hardop uitgesproken. En toch doe je het. Steeds opnieuw. Dus is het logisch dat je team het telkens een beetje meer van je verwacht. Intussen baal jij als een stekker: wanneer lossen ze nou zelf eens wat op!

Ergens tussen jou en je team is een afspraak ontstaan zonder dat er iets is afgesproken. We noemen dat een stil contract.

Wat is een stil contract?

In elk contact tussen mensen worden voortdurend boodschappen uitgewisseld zonder dat daar iets over wordt uit- of afgesproken. Boodschappen over hoe je elkaar ziet, wat je van elkaar verwacht, wie meer of minder macht heeft. Bewust en onbewust doen we voortdurend een appel op de ander om ons iets te geven: geruststelling, bevestiging, ruimte, bescherming.

Herhaalt dat patroon zich vaak genoeg, dan wordt het een stilzwijgende afspraak. Jouw team verwacht (onbewust) dat je voor hen zorgt als het moeilijk wordt. Jij verwacht dat ze je aardig vinden als je dat doet. Niemand heeft dat bedacht of besloten. Het ontstaat volautomatisch.

Niet elk stil contract is een probleem

Sommige stille contracten helpen jullie juist vooruit.

“Wij roepen jou er pas bij als we er zelf echt niet uitkomen” geeft een team ruimte om zelf verantwoordelijkheid te nemen, en jou de zekerheid dat je niet voor niets wordt gestoord.

“Als jij mij steunt naar buiten toe, doe ik dat bij jou ook” bouwt aan vertrouwen tussen jou en je team.

Andere stille contracten werken juist tegen jullie.

“Als ik jullie niet te hard aanpak, pakken jullie mij ook niet hard aan” houdt lastige gesprekken permanent buiten de deur.

“Wij mogen jouw functioneren ter discussie stellen, maar jij dat van ons niet” ondermijnt je positie elke keer dat het gebeurt, zonder dat iemand het benoemt.

Het onderscheid zit niet in de vorm, allebei zijn het ongeschreven afspraken, maar in het effect. Draagt het contract bij aan jullie samenwerkingsopdracht? Of houdt het juist iets in stand dat eigenlijk aandacht nodig heeft?

Waar komen ze vandaan?

Stille contracten ontstaan zelden om één reden. Meestal is het een mix van factoren die tegelijkertijd hun werk doen: de historie van de organisatie en de patronen die daarin zijn ontstaan over wat je wel en niet met elkaar bespreekt, de cultuur waarin jullie samenwerken, hoe expliciet (of niet) rollen en kaders zijn vastgelegd, en de persoonlijke geschiedenis die iedereen, jij ook, meebrengt in hoe je je verhoudt tot anderen.

Dat laatste maakt het lastiger om een stil contract te doorgronden. Je zit er middenin. Vaak heb je het pas in de gaten als je opmerkt dat je iets vaker doet. Zoals snel inspringen als het druk is, iets nooit hardop uitspreken, iemand structureel buiten een gesprek houden, zonder dat je weet waarom.

Helpende vraag

Denk eens aan iets dat jij of je team regelmatig doen, zonder dat het ooit is afgesproken. Welk stil contract ligt daaronder? En helpt dat contract jullie nu nog? En helpt het jou nu nog? Of is het tijd om het hardop te benoemen?

Een buitenstaander ziet het vaak sneller

Juist omdat stille contracten lastig te zien zijn als je er zelf middenin zit beginnen wij daarmee in onze teamcoaching. We brengen de ongeschreven afspraken die jullie samenwerking sturen in kaart. Dan kun je met elkaar kiezen welke je wilt houden en welke aan vervanging toe zijn. Nieuwsgierig wat dat voor jullie team zou betekenen? Ontdek onze teamcoaching.

Over Firijn

Firijn ontgrendelt de kracht van groepen.

Er zit zoveel meer in een soepel werkend team. Meer plezier, meer inzet, meer commitment, meer snelheid en vooral: meer resultaat. In omzet, in klanttevredenheid, in prestaties, in efficiency, in kwaliteit. Om dat er uit te halen, moet je soms wél stevig ingrijpen. En dan heb je aan ons een goeie.

In alles wat we doen nemen we de groep als geheel als uitgangspunt – niet het individu. Omdat we geloven dat échte verandering, verandering die blijft, alleen in de onderlinge dynamiek kan plaatsvinden. Het is de interactie die teams kan bouwen en breken.

Firijn coacht teams of helpt jou om teams te coachen.

Ben je geïnteresseerd geraakt? Aarzel in dat geval niet om contact met ons op te nemen. Wij zijn er voor jou, en voor je team(s).