Eigenaarschap begint in het managementteam

Eigenaarschap begint in het managementteam

In het kort

Eigenaarschap in teams is geen eigenschap van losse medewerkers. Het is een patroon in de samenwerking. Dat patroon begint vaak een verdieping hoger: in het MT. In deze blogserie volg je een MT-coachtraject van dichtbij, aan de hand van de zes stappen van Firijn. Ter inspiratie, zodat jij jouw eigen team stap voor stap kunt helpen nieuw gedrag te ontwikkelen.

Deze eerste blog begint bij een simpele vraag met grote gevolgen: bij welk team hoor je eigenlijk?

De vraag van het MT

Een technische organisatie moet efficiënter en productiever werken om te kunnen voldoen aan de vraag. Dat lukt alleen als teams meer dan ze gewend zijn zelf problemen en kansen signaleren, ook in de samenwerking met externe aannemers, en samen problemen oplossen. Van oudsher is men gewend dat vooral teammanagers de problemen oplossen binnen en tussen de teams.

Aan Firijn wordt gevraagd het MT van één van de vestigingen te helpen deze cultuuromslag in hun teams makkelijker te realiseren. Hun leidinggevende ziet dat de verandering in gedrag en cultuur niet loopt zoals gehoopt. Dat start wat hem betreft in het MT zelf. In zijn ogen trekt het MT nog onvoldoende als team op en legt nog te veel op het bord van hun leidinggevende. Zijn vraag aan ons: help het MT om in eigenaarschap en aanspreekcultuur een paar stappen vooruit te lopen op de teams.

Dat laatste is de kern van dit traject. Een MT dat zelf niet als team functioneert, kan dat van zijn teams ook niet verwachten.

De olifant op tafel

“Kijk eens rond. Welke vragen roept dit plaatje op?” vraag ik de teammanagers.

Op de grond liggen twee vloerankers. Het ene staat voor het MT, met de samenwerkingsopdracht die ze eerder overeenkwamen. Het andere staat voor het team waaraan ze leidinggeven. Ik vroeg hen te gaan staan waar ze zich het meest loyaal aan voelen. De meesten staan bij het MT. Roeland, de jongste, staat er precies tussenin. Menno staat het dichtst bij het team waaraan hij leidinggeeft.

Opstelling met twee vloerankers: de meeste teammanagers staan bij het MT, Roeland staat ertussenin en Menno staat bij het team waaraan hij leidinggeeft

Hij krijgt, niet verrassend, de eerste vraag. “Menno, wat maakt dat je zo ver van het MT afstaat, zelfs nadat je commitment gaf op onze samenwerkingsopdracht?” vraagt Samir.

“Heb je een vraag, Samir, of wil je eigenlijk feedback geven?” check ik.

“Klinkt als feedback,” zegt Menno.

“Hmm, ja, dat klopt misschien wel,” zegt Samir. “Ik kan je plek wel plaatsen, want die zie ik je in de praktijk ook pakken. Ik heb het idee dat je niet echt instapt in dit team. Zelfs nu nog niet. En dat begint me te irriteren.”

Ik kijk rond en zie een paar mensen schoorvoetend meeknikken. De spanning in de ruimte stijgt.

De olifant is op tafel.

Ik haal bewust adem en zak een beetje door mijn knieën. Zo verdraag ik de spanning beter. Dan kijk ik naar de leidinggevende van deze managers. Na de eerste dag maakten we samen een wandeling. Ik vroeg hem meer op zijn handen te zitten, minder slimme vragen te stellen en niet de redder te zijn op spannende momenten. Dit MT wil groeien in eigenaarschap. Dan helpt het niet als hun leidinggevende steeds een matras neerlegt.

Wat vooraf ging aan dit moment en hoe het hierna verder gaat? Je leest het in de komende blogs, waarin we je meenemen in hoe we de zes stappen doorliepen met dit managementteam.

Elke MT-coaching start voor ons met deze vragen:

  1. Wat is jullie opdracht?
  2. Wat is jullie samenwerkingsopdracht, oftewel welk deel van de opdracht hebben jullie in samenwerking op te pakken?
  3. Wat beschouw je als je kernteam? Waar ligt je loyaliteit? En welke gevolgen heeft dit?

Waarom begint eigenaarschap bij loyaliteit?

Een teammanager geeft leiding aan een team, maar is daar geen lid van. Zijn team is het MT. Toch zien wij in de praktijk dat de meeste managers zich het meest verbonden voelen met het team waaraan ze leidinggeven. Daar zitten ze dagelijks, daar halen ze hun erkenning, daar voelen ze zich verantwoordelijk. Dat is de loyaliteitsparadox: je bent het meest loyaal aan het team waar je geen lid van bent, en het minst aan het team waar je wél lid van bent.

De gevolgen zijn groot. In het MT gedraag je je als afgevaardigde van je team. Je brengt je perspectief in, verdedigt je belangen. De kans is groot dat je je daardoor onvoldoende eigenaar van het geheel toont. En in het team waaraan je leidinggeeft, sta je als leidinggevende toch altijd een beetje buiten de groep. Zo ben je nergens echt lid. Het MT kan dan niet het voorbeeld geven van het eigenaarschap dat het van de teams vraagt.

De simpele opstelling uit het voorbeeld maakte in een paar minuten zichtbaar wat in dit team al twee jaar in de onderstroom speelde.

Wat zijn de zes stappen van Firijn?

Om hardnekkige patronen in teams blijvend te veranderen, werken wij met teams vanuit een kader van zes stappen:

  1. De bovenstroom op orde: maak helder wat je samen te doen hebt, wat je van ieders rol mag verwachten en welk gedrag daarbij hoort. De drie vragen die we eerder noemden, horen hier ook bij.
  2. Overeenstemming over de huidige situatie: samen zien welke patronen er in het hier-en-nu spelen en het effect van die patronen op de gezamenlijke opdracht (uit stap 1).
  3. Focus: starten met één verbeterpunt en een eerste kleine, haalbare stap om zo de kans op het succesvol en blijvend ontwikkelen van het gewenste gedrag te vergroten.
  4. Belemmeringen wegnemen: onder ogen zien wat de verandering kost en bereidheid voelen om dat aan te gaan, ook wanneer het spannend wordt.
  5. Iedereen verantwoordelijk maken: wat ieder vanuit zijn eigen rol bijdraagt aan de gewenste ontwikkeling.
  6. Onderhouden: zorgen dat het nieuwe gedrag blijft.

Het is geen recept dat je van boven naar beneden afwerkt. Vooral stap 1 en 2 lopen in de praktijk voortdurend door elkaar. Dit MT had zijn samenwerkingsopdracht net op papier (stap 1). De opstelling liet zien wat dat commitment in de praktijk waard was (stap 2). Pas daarna kreeg de opdracht echt betekenis. Wat je nooit doet: stappen overslaan. Dan valt een team vrijwel zeker terug in oud gedrag.

Hoe zag en ziet dit traject eruit?

We zitten er nog middenin. We wisselen teamcoaching en training af. In de teamcoaching versterkt het MT zichzelf, vooral op het gebied van eigenaarschap. In de training leren de managers welke groepsgerichte interventies ze kunnen doen in de teams waaraan ze leidinggeven, zodat teamleden elkaar meer aanspreken en minder op hun manager leunen. Voor en na elke bijeenkomst bespreek ik met hun leidinggevende zijn rol. Hij krijgt feedback en legt zijn dilemma’s voor. Zo landt het traject waar het moet landen: in de dagelijkse praktijk.

Elk blog staat in het teken van één van de zes stappen. In het volgende blog lees je wat voorafging aan die olifant die op tafel kwam. We staan dan verder stil bij stap 1, de bovenstroom op orde.

Om mee te nemen. Als je jouw MT morgen tussen de twee vloerankers zet, waar staat iedereen dan denk je? En waar sta jij?

Benieuwd hoe zo’n traject er voor jouw MT uit kan zien? Lees meer over MT-coaching door Firijn →

Veelgestelde vragen over eigenaarschap in teams

Wat is eigenaarschap in een team?

Eigenaarschap betekent dat teamleden zich samen verantwoordelijk voelen voor het resultaat, en daar ook naar handelen: signaleren, aanspreken, oplossen. Het is geen eigenschap van individuen maar een patroon in de samenwerking.

Wat is de loyaliteitsparadox?

Managers voelen zich vaak het meest loyaal aan het team waaraan ze leidinggeven, terwijl ze daar geen lid van zijn. Hun eigenlijke team is het MT. Wie het MT als tweede keus behandelt, gedraagt zich daar als afgevaardigde en draagt geen eigenaarschap voor de gezamenlijke opgave.

Wat zijn de zes stappen van Firijn?

Een methodiek om hardnekkige patronen in teams te veranderen: de bovenstroom op orde, overeenstemming over de huidige situatie, focus, belemmeringen wegnemen, iedereen verantwoordelijk maken en onderhouden.

Over Firijn

Firijn ontgrendelt de kracht van groepen.

Er zit zoveel meer in een soepel werkend team. Meer plezier, meer inzet, meer commitment, meer snelheid en vooral: meer resultaat. In omzet, in klanttevredenheid, in prestaties, in efficiency, in kwaliteit. Om dat er uit te halen, moet je soms wél stevig ingrijpen. En dan heb je aan ons een goeie.

In alles wat we doen nemen we de groep als geheel als uitgangspunt – niet het individu. Omdat we geloven dat échte verandering, verandering die blijft, alleen in de onderlinge dynamiek kan plaatsvinden. Het is de interactie die teams kan bouwen en breken.

Firijn coacht teams of helpt jou om teams te coachen.

Ben je geïnteresseerd geraakt? Aarzel in dat geval niet om contact met ons op te nemen. Wij zijn er voor jou, en voor je team(s).

De 4 fasen van teamontwikkeling. Wij geloven er niet in.

De 4 fasen van teamontwikkeling. Wij geloven er niet in.

In het kort “Ons team zit in de stormingfase” is een zin die we vaak horen. Bijna iedere leidinggevende kent het model van Tuckman: forming, storming, norming, performing. Maar houdt het idee van vaste fases van teamontwikkeling wetenschappelijk stand? Wij zochten het uit, en het antwoord is genuanceerder dan de meeste trainingen je vertellen. In dit artikel lees je waar het model vandaan komt, wat er mis mee is, en wat volgens onderzoek wél houvast biedt aan een team, of het nu net begint of al jaren bestaat.

“We zouden graag met jullie kennismaken. Ons team bevindt zich op dit moment duidelijk in een stormingfase. We kunnen wel wat hulp gebruiken om hier weer uit te komen. Kunnen jullie ons helpen?”

Een vraag die wij regelmatig krijgen. Veel leidinggevenden hebben immers in een training of opleiding de teamontwikkeling van Tuckman gehad. De termen forming, storming, norming, performing en soms zelfs adjourning zijn aardig ingeburgerd geraakt. Het model van psycholoog Bruce Tuckman vormt één van de bekendste modellen op het gebied van teamontwikkeling. Het wordt dan ook veelvuldig gebruikt. Is dat terecht?

Want vraag aan de wetenschap of teams die fases werkelijk zo netjes, lineair doorlopen, en het antwoord blijkt een stuk genuanceerder dan de meeste trainingen of boeken je vertellen. Bij Firijn gebruiken we het model daarom niet. Dat is geen kwestie van smaak, maar van wat er aan bewijs is.

Waar het Tuckman-model vandaan komt

Een beetje geschiedenis: Tuckman ontwikkelde zijn indeling in 1965, niet op basis van eigen onderzoek naar teams in organisaties, maar door 50 bestaande artikelen te analyseren. Vooral psychoanalytische studies naar therapiegroepen (Tuckman, 1965). In 1977 voegde hij, samen met Mary Ann Jensen, een vijfde fase toe: adjourning, het afscheid nemen (Tuckman & Jensen, 1977). Het model werd nooit specifiek voor teams ontworpen: het woord “team” komt in het originele artikel maar één keer voor. Dat het toch hét teammodel werd, zegt vooral iets over hoe aantrekkelijk het idee van ontwikkeling in fases is. Het zou houvast geven.

Wat er mis is met het idee van vaste fases in teamontwikkeling

Al in hetzelfde jaar als Tuckmans eerste artikel kwam Bales (1965) met een heel ander beeld: geen rechte lijn van fase 1 naar fase 5, maar een cyclisch evenwicht tussen taakgericht en sociaal-emotioneel gedrag, dat steeds opnieuw verstoord en hersteld wordt. Corey en Corey (1987) lieten zien dat fases in de praktijk overlappen en dat groepen regelmatig terugvallen naar een eerdere fase.

In 2007 werd een van de grootschaligste tests van het model tot dan toe uitgevoerd: 321 teams werden gevolgd en bevraagd op kenmerken uit elke Tuckman-fase (Knight, 2007). Uitkomst: forming, norming en performing kwamen wel herkenbaar terug, in die volgorde. Maar storming, dé fase van conflict, werd nauwelijks als aparte, tweede fase herkend. Een meta-analyse van 37 boeken over groepsontwikkeling concludeerde bovendien dat conflict helemaal niet aan één vaste fase te koppelen is, maar in elke fase kan opduiken, steeds met een andere aanleiding (Cassidy, 2007).

Wat wél houvast biedt bij teamontwikkeling

Dat betekent niet dat er niets te zeggen valt over wat een team goed op gang helpt. Onderzoek wijst vrij consistent naar twee dingen: een helder doel met een duidelijke rolverdeling (Goldstein, Heller & Sechrest, 1966), en psychologische veiligheid, kunnen teamleden zich vrij uitspreken, risico nemen, zonder zich onzeker of beschaamd te voelen. Psychologische veiligheid kwam ook als bepalende factor naar voren in het bekende vijfjarige onderzoek van Google onder 180 teams (Rozovsky, 2015).

Dat gaat dus niet over het doorlopen van fases, maar over voorwaarden die er voortdurend moeten zijn ongeacht of een team nu net start of al jaren bestaat.

Hoe Firijn naar teamontwikkeling kijkt

Bij Firijn kijken we daarom niet naar in welke fase een team “zou moeten” zitten. We kijken naar wat er op dit moment speelt in de bovenstroom (wat wordt er gezegd en afgesproken?) en in de onderstroom (wat wordt er gevoeld maar niet gezegd, welke stille contracten spelen er tussen mensen, wat zijn de ongeschreven regels en waar zit groepsdruk op?).

Een team dat al jaren bestaat kan zomaar met “stormingachtige” spanning te maken hebben zodra de samenstelling of de opdracht verandert. En een gloednieuw team kan, met een helder doel en de juiste veiligheid, veel sneller effectief zijn dan een keurig faseschema doet vermoeden. Een vast stappenplan afvinken werkt dan juist averechts: het stuurt je blik naar wat het model verwacht, in plaats van naar wat er ondertussen gebeurt.

Natuurlijk gaan wij graag kennismaken en helpen wij een team uit een stormachtige periode. Niet met het idee om naar een volgende fase te gaan maar veel liever om ze duurzaam te leren hoe ze deze en de volgende keer zelf uit zo’n periode komen.

Herken je dit in je eigen team of MT? We denken graag met je mee — .

Bronvermelding

Bales, R. F. (1965). The equilibrium problem in small groups. In A. P. Hare, E. F. Borgatta & R. F. Bales (Eds.), Small Groups: Studies in Social Interaction. New York: Knopf.

Cassidy, K. (2007). Tuckman revisited: Proposing a new model of group development for practitioners. Journal of Experiential Education, 29(3), 413–417.

Corey, M. S., & Corey, G. (1987). Groups: Process and Practice. Monterey, CA: Brooks/Cole Publishing Company.

Goldstein, A., Heller, K., & Sechrest, L. (1966). Psychotherapy and the Psychology of Behavior Change. New York: Wiley.

Knight, P. J. (2007). Acquisition Community Team Dynamics: The Tuckman Model vs. the DAU Model. Paper, 4th Annual Acquisition Research Symposium, Monterey, CA.

McConnell, D. (2006). E-Learning Groups and Communities. England/New York: The Society for Research into Higher Education & Open University Press.

Peeman, T. (2020). Tuckman, wetenschappelijk onderzocht. Linkedin

Rozovsky, J. (2015). The five keys to a successful Google team. Google People Operations (re:Work).

Tuckman, B. W. (1965). Developmental sequence in small groups. Psychological Bulletin, 63, 384–399.

Tuckman, B. W., & Jensen, M. A. C. (1977). Stages of small group development revisited. Group and Organizational Studies, 2, 419–427.

Vroemen, M. (2012). Fasen van teamontwikkeling. Storming met Tuckman. Teamchange

Over Firijn

Firijn ontgrendelt de kracht van groepen.

Er zit zoveel meer in een soepel werkend team. Meer plezier, meer inzet, meer commitment, meer snelheid en vooral: meer resultaat. In omzet, in klanttevredenheid, in prestaties, in efficiency, in kwaliteit. Om dat er uit te halen, moet je soms wél stevig ingrijpen. En dan heb je aan ons een goeie.

In alles wat we doen nemen we de groep als geheel als uitgangspunt – niet het individu. Omdat we geloven dat échte verandering, verandering die blijft, alleen in de onderlinge dynamiek kan plaatsvinden. Het is de interactie die teams kan bouwen en breken.

Firijn coacht teams of helpt jou om teams te coachen.

Ben je geïnteresseerd geraakt? Aarzel in dat geval niet om contact met ons op te nemen. Wij zijn er voor jou, en voor je team(s).